Bal İçeriğindeki Bitkiler - Yerden

KESTANE

Kestane, Kayıngiller (Fagaceae) familyasından Castanea cinsini oluşturan ağaçların ve bu ağaçların yenilebilen tohumlarına verilen adıdır. Kestane sözcüğünün Eski Yunan'da Teselya bölgesinde bir şehir olan Kastania'dan geldiği iddia edilmektedir. Anadolu’nun bu türün anavatanı olduğu ihtimali kuvvetlidir. Türkiye’de özellikle Marmara, Ege ve Karadeniz bölgelerinde yetişir. Eski Yunanlı ve Romalı Yazarlara göre Kestane M.Ö. 5. Yüzyılda Anadolu’dan Yunanistan’a buradan da Güney İtalya ve İspanya’ya götürülmüştür.

Kestane çiçeğindeki nektardan elde edilen ve halk arasında “deli bal” olarak bilinen koyu kahve renkli, buruk, biraz acı ve kestaneye özgü kokusu ve tadı olan kestane balı önemli bir şifa kaynağıdır. Bir ağaç balı olan kestane balının bir özelliği de daha sıvı bir bal olduğu için hiç bir ısıl işleme tabi tutulmadan sadece süzülerek paketlenmesidir. Çok geç kristalize olur.

Doğal antibiyotik olarak adlandırılan kestane balında, polifenolik madde içeriği ve buna paralel antioksidan aktivitesi yüksek seviyede tespit edilmiştir. Organik kestane balı, birçok vitamin ve büyük ölçüde demir içermektedir.

 

 

 

 

 

 

ÇAM Pinus

Çamgiller (Pinaceae) familyasından Pinus cinsinden orman ağaçlarını içeren iğne yapraklı türlere verilen addır. Türkiye'de kısa sürgünlü ve iki yapraklı olan beş çam türü bulunur; Sarıçam, Karaçam, Halep Çamı, Kızılçam ve Fıstık Çamı.

Çam balı bir salgı balı türüdür. Arılar, çam ağaçlarında yaşayan bir böcek türünün salgıladığı besin maddelerini toplayarak çam balını oluştururlar. Bu sebeple çam balı, diğer bal türlerinde olmayan müstesna besin maddelerine ve enzimlere sahiptir. Hakiki çam balı her derde deva bir şifa kaynağıdır. Kendine has kokusu ve rengi ile dikkat çeker. Glikoz ve früktoz içeriği düşüktür. Çam balının en önemli özelliği kıvamı bozulmadan ve kristalleşmeden uzun süre saklanabilmesidir. Türkiye’de Muğla, Marmaris, Aydın, Kuşadası çevresi ve Çanakkale ili ve Kazdağları’nın belli bölgelerinde üretilmektedir.

 

 

 

 

 

 

 

 

YABANİ KORUNGA Onobrychis sativa

Baklagiller (Fabaceae) familyasından, kısa ömürlü, çok yıllık bir baklagil yem bitkisidir. Soğuğa ve kurağa çok dayanıklıdır. Diğer bitkilerin yetişemediği kıraç, kireçli topraklarda iyi gelişir. Yem kalitesi iyi ve proteince zengindir. Korunga otunun besleme değeri yüksektir; kalsiyum, fosfor ve diğer mineral elementlerce zengindir. Kökleri yardımıyla toprağa azot kazandırır. Çok iyi bir balözü bitkisidir.

 

 

 

 

 

 

 

 

ENGEREK OTU (Engerekbaşı) Echium vulgare

Hodangiller (Boraginaceae) familyasından türleri süs bitkisi olarak yetiştirilen, yaprakları sert tüylü bir bitkidir. Boyu 30 ila 50 cm arasında olup çok yıllık bir bitkidir. Ülkemizde doğal olarak yetişmektedir, özellikle yol kenarlarında yaygın olarak görülür. Kırklareli, İstanbul, Bursa, Bolu, Kastamonu, Sinop, Samsun, Giresun, Erzurum, Çorum ve Ankara'da yaygın olarak bulunur. Çiçekleri leylak mavisi olan bitki güzelliği ile ilgi çeker. Engerek otu önemli bir nektar kaynağıdır. Bu bitkiden elde edilen bal kaliteli olup geç kristalize olur. Balın rengi açık sarıdır ve çok güzel bir aromaya sahiptir.

 

 

 

 

 

 

 

 

PEYGAMBER ÇİÇEĞİ (Mavi Kantaron) Centaurea Cynaus

Peygamber çiçeği diğer isimleri Mavi kantoron Papatyagiller (Asteraceace) familyasından Orta Avrupa’da bulunan şifalı bir bitkidir. Özellikle ılık bölgelerdeki tahıl tarlalarında yetişen yaklaşık 1 metreye kadar uzayabilen çiçeği otsu kökenli yıllık bir bitkidir. Çiçekleri mavi veya menekşe rengindedir. Peygamber çiçeği acı maddeler, tuzlar, glikozit, sarı madde, flavonlar ve mavi boya maddesi içerir.

 

 

 

 

 

 

 

 

GEVEN Astragalus

Baklagiller (Fabaceae) familyasından yetiştiği bölgelere göre farklılaşan 2000 kadar türü bulunan otsu ve küçük çalıların ortak adıdır. Tıpta özellikle ana vatanı Çin olan Çin Geveni kullanılmaktadır. Türkiye’deki varlığı uzun yıllara dayanan gevenin çok sayıda türü doğal olarak yetişmektedir. Astragalus microcephalus ve Astragalus gummifer Türk kitresi ve Anadolu kitresi olarak bilinir. Ak geven, püs geveni ve zamk geveninden ebru yapımında kullanılan “kitre” denilen zamk çıkarılmaktadır. Kitre ayrıca ilaç yapımında kullanılır. Geven Balı anti bakteriyel özelliğine sahiptir. Süratle kana karışan, hızlı bir enerji kaynağıdır. Kan yapıcı özelliğe sahiptir.

 

 

 

 

 

 

 

 

BOĞA DİKENİ Eryngium Campestre

Maydanozgiller (Apiaceae) familyasındandır. Akdeniz ülkeleri, Güney Rusya ve Kuzey Afrika'da bolca bulunur. Yaklaşık 50-60 cm boylarında, yeşilimsi boz gövdeli, çok dikenli ve kısa saplı bir bitkidir. Anadolu’da kıyı kesimler başta olmak üzere, kireçsiz topraklarda, güneşli yerlerde, yol kenarlarında ve tarlalarda bol bol yetişir. Çiçekleri; beyazımsı, mavimsi veya yeşil renklerdedir. Uç kısımında, 1,5 cm. uzunluğunda zamanla dökülen beyaz tüyleri vardır. Tohumları, tıbbi amaçlarla kullanılır.

 

 

 

 

 

 

 

 

PÜREN Erica

Fundagiller (Ericaceae) familyasından Erica cinsinden 700'den fazla türü barındıran çiçekli bitkilerin ortak adıdır. Birçok tür çalı formundadır. 600'ü aşkın alt türün anavatanı Güney Afrika'dır. Yaklaşık 70 alt tür ise Afrika'nın diğer bölgelerinde, Akdeniz havzasında ve Avrupa'da yetişmektedir. Ülkemizde Akdeniz, Ege, Trakya ve Karadeniz bölgelerinde doğal yayılış gösteren pürenin ilkbahar ve sonbaharda çiçeklenen türleri vardır. Çiçekleri pembe ve mor renkli olup arılar için zengin nektar ve polen kaynağıdır. Püren balı kendine has aromalı, hafif acımtırak, oldukça kıvamlı ve kıymetlidir.

 

 

 

 

 

 

 

 

KENGER Gundelia Tournefortii

Papatyagiller (Asteraceae) familyasından 40-50 cm yüksekliğinde, tüylü çok yıllık, sütlü, dikenli bir otsu bitki türüdür. Türkiye'de Orta Doğu, Güneydoğu Anadolu, Akdeniz Bölgesi ve Ege Bölgesinde sıklıkla görülür. Taze dallarının kabukları soyularak yemeği, salatası ve turşusu yapılan Kenger, Babilonya’da yani Mezopotamya’da Babil Saray Yemeği olarak kutsal sayılır. Tıbben faydaları ispatlanmış şifalı bir bitkidir. Gövdenin kesilmesi ile çıkan sütten kenger sakızı hazırlanır. Olgunlaşan başlar ise kavrulup öğütülerek kenger kahvesi yapılır.

 

 

 

 

 

 

 

 

KANARYA OTU Gaillardia

Papatyagiller (Asteracea) familyasından Kuzay Amerika’ya özgü kuraklığa dayanıklı ve çok yıllık bir bitkidir. Çok çeşitli renkte, bol miktarda yalın kat veya katmerli çiçekleri, tüylü ve iri yaprakları bulunur. Meyvelerinin içeriğinde uçucu yağ, tanen, reçine, inulin vardır. Köklerinde ise Senecin ve Senecionin adlı iki alkoloid bulunur.

 

 

 

 

 

 

 

 

KIRMIZI ÜÇGÜL Trifolium incarnatum

Baklagiller (Fabaceae) familyasından 20 ila 50 cm boyunda dikine büyüyen bir yıllık bitkidir. Tür adını veren incarnatum "kan kırmızısı" anlamına gelir. Genellikle orman kenarlarında, tarlalarda ve yol kenarlarında bulunur. Kırmızı üçgül yaygın olarak sığır ve diğer çiftlik hayvanları için proteince zengin bir yem bitkisi olduğu için yetiştirilmektedir. Polen ve nektar kalitesi oldukça iyidir. Arıcılık için vazgeçilmez bitkilerdendir.Kırmızı üçgül balının çok güzel bir tadı ve kokusu vardır. Çok açık sarı renktedir. Kristalleşmesi çabuktur.

 

 

 

 

 

 

 

 

KEKİK Thymus, Thymbra, Origanum, Coridothymus, Satureja

Ballıbabagiller (Lamiaceae) familyasından kendine özgü kokusu ile tanınan çimenlik, tarla, orman kıyılarında ve çayırlarda görülen bitki türlerinin ortak adıdır. Ülkemizde Ankara, Amasya, Çankırı, Kastamonu, Bolu, Trabzon ve Kütahya'da doğal olarak yetişir.

Kekikte timol, karvakrol, simol, linalol ve borneol maddelerini içeren % 1 oranında uçucu yağ; acı esanslar, tanen, flavonit ve tripenoit bulunur. Kekik bitkisine hoş kokusunu veren, timol ve karvakrol adlı maddelerdir. Kekik balı açık altın sarısı renktedir. Tadı ve aroması çok güzeldir. Kekik balı enzim içeriği bakımından çok zengindir.

 

 

 

 

 

 

 

 

SIĞIR DİLİ Anchusa officinalis

Hodangiller (Boraginaceae) familyasından bir ya da iki yıllık otsu bitkilerdir. Yayvan ya da dikine, bol dallı gelişme gösterirler. Kaba, dikensi ya da sert, batıcı tüylüdürler. Avrupa, Afrika ve Doğu Asya'da doğal olarak yetişen 30 Anchusa türü vardır. Tarla ve bozkırlarda bu bitkiye sıkça rastlanır. Boyu 20-150 cm arasında olabilir Pembe ve beyaz çiçeklere bazen rastlanmasına rağmen çiçekleri sıklıkla mavidir. Ülkemizde Tekirdağ, İstanbul, Bursa, Ankara, Samsun, Artvin, Kars, Çanakkale, Yozgat, Elazığ, Bitlis, Ağrı, Muğla, Antalya, Konya, Adana, Kahramanmaraş, Van ve Mardin illerinde doğal olarak bulunur.

 

 

 

 

 

 

 

 

BEYAZ ÜÇGÜL Trifolium repens

Baklagiller (Fabaceae) familyasından çok değerli bir yem bitkisidir. Havası nemli ve serin yerlerde yetişir. Beyaz üçgül Kuzey Kutbu’ndan başlamak üzere dünyanın bütün serin iklim kuşağına yayılmıştır. Ülkemizin çayırlıklarında doğal olarak bulunan, arıcılık ve toprak koruma yönünden önemli bir bitkidir. Besi ve süt hayvancılığında kuru ve yeşil otu rağbet gören bir yem bitkisi ve aynı zamanda arılar için çok önemli bir nektar kaynağıdır. Beyaz üçgül balının güzel bir tadı vardır ve oldukça yumuşaktır.

 

 

 

 

 

 

 

 

TIRFIL (Çayır Yoncası) Trifolium pratense

Baklagiller (Fabaceace) familyasından yaygın olarak tarımı yapılan kısa ömürlü çok yıllık bir bitkidir. Otluk ve çayırlık alanlarda, tarlalarda ve yol kenarlarında yabani olarak yetişir. Avrupa ve ülkemizde yaygın olarak bulunmaktadır. Halk arasında (Trifolium –Latince 3 yapraklı) Tirfilin yonca olarak tanınır. Erzurum dolaylarında çayır dutu adıyla anılır. Sapları 40 cmyüksekliğine varan kısa yaprakları uzunca oval biçimli, tüysüz, sert damarlı ve uçları ince dişlidir. Çiçekleri leylak veya mor renktedir. Türkiye’de 100’e yakın Trifolium türü yetişmektedir.

Proteince zengin olduğundan hayvancılıkta yem bitkisi olarak ekimi de yapılır. Toprağı azotça zenginleştirir, ertesi yıl için yeşil gübre olur. Çayır üçgülünün içinde diğer maddelerin dışında silis ve kalsiyum vardır. Son derece etkin bir kan temizleyicidir ve yeni yara ve berelerin tedavisinde kullanılır ayrıca çiçekleri kurutularak çayı yapılır.

 

 

 

 

 

 

 

 

KEÇİBOYNUZU (Harnup) Ceratonia siliqua

Baklagiller (Fabaceae) familyasından olup Akdeniz ikliminin hüküm sürdüğü yerlerde doğal olarak yetişen ve meyveleri yenen, yeşil çalı ya da ağaç formunda olan bir bitki türüdür. Uzun ömürlü ve boyu 10 m. kadar olan maki türü bir ağaçtır. Sert ve koyu yeşil yapraklıdır.

Türkiye'de Antalya'nın Alanya, Manavgat, Gazipaşa ilçeleri ile Mersin'nin Anamur, Erdemli, Bozyazı, Aydıncık, Gülnar ve Silifke ilçeleri ile Muğla'nın Marmaris ve Datça ilçeleri dolaylarında küçük veya büyük gruplar halinde yetişmektedir.

Ağacın meyveleri 15-20 cm. kadar büyür. Meyvesinin orta tabakası yumuşak ve tatlıdır. Yaklaşık 5000 yıldan beri bilinen bir meyvedir. Birkaç yüzyıl öncesine kadar yapılan tatlılarda kullanıldığı ve şeker yerine yendiği bilinmektedir.

Her bir meyvenin içerisinde sert kabuklu tohumlar bulunur. Tohumlar Trigosol adı verilen bir madde içerir. Her bir tohum

 

 

 

 

 

 

 

 

AKASYA Acacia Baklagiller (Fabaceae) familyasından yeşil yapraklı ve dikenli ağaç süs ve gölge ağacıdır. Çoğunluğu ağaççık ya da ağaç, bazıları da çalı formundadır. Salkım çiçekli ve küçük yapraklıdır Dünyanın tropik ve subtropik bölgelerinde kendiliğinden yetişen 600 türü içerir. Başta Avustralya olmak üzere, Afrika, Sudan, Orta Amerika ve Asya'nın tropik bölgelerinde yetişen türleri vardır. Ülkemizde özellikle Doğu Karadeniz şeridinde oldukça yaygın yetişen bir ağaç türüdür.

Akasyanın çiçekleri ve yaprakları kurutularak kullanılır. Kurutulmuş bitki çay gibi demlenerek içilir. Yüzlerce farklı türü olan Akasya ağacının bazı türlerinden zamk elde edilmektedir. Tıp alanında, kumaş boyamada ve deri ürünlerinin işlenmesinde kullanılan Kadıhindi maddesi de yine Akasya ağacının bazı türlerinin odununun suda kaynatılmasıyla elde edilir.

Akasya balı, kendine özgü kokusu ve tadı ile çok ayrıcalıklı bir baldır. Akasya balı çok uzun süreden beri tedavi edici ve tatlandırıcı olarak kullanılmaktadır. Besleyici ve kuvvet vericidir. Mikropların üremesini önler. Yara iyileştirici etkiler gösterir. Çocuklarda sık görülen ağız iltihaplarına (aft, ağız yarası) karşı başarı ile kullanılır.

 

 

 

 

 

 

 

 

LAVANTA Lavandula

Ballıbabagiller (Lamiaceae) familyasından Lavandula cinsini oluşturan Akdeniz kökenli bitki türlerinin ortak adıdır.

Lavandula ismi Latince lavare'den gelmekte ve yıkama anlamını taşımaktadır. Zira çok aromalı olan bu bitki yıkama veya banyo suyunda kullanılmaktadır. Atlas Okyanusu adalarından Akdeniz çevresi ülkelerine ve Hindistana kadar uzanan geniş bir alanda yetişen, lavanta cinsi üyeleri, çalı görünümlü, toplu başak biçiminde mavi, morumsu ya da kırmızı çiçekler açan bitkilerdir. Lavanta, dağlarda, 1000-1800 m arasında yüksekliklerde yetişir.

Bugün yabani olarak Güney Fransa'da, Orta İtalya'da, İspanya'da ve Yunanistan'da yaygın durumdadır. Ülkemizde özellikle Batı Akdeniz Bölgesi'ne yayılmıştır.

Yabanilerin bulunduğu bölgeler dışında kültürü Bulgaristan, İngiltere, A.B. Devletleri , Kuzey Afrika ülkelerinde ve Ülkemizde 'de (Isparta Keçibolu İlçesinde) yapılmaktadır.

Lavanta çiçeğinden üretilen bal antioksidan ve antibakteriyel özellikleri ile şifalı bir baldır. Vitiligo, sedef ve ileri yaşlarda oluşan deri lekelerine karşı çok etkilidir. İçerdiği yüksek polen miktarı nedeniyle hızlı kristalize olma özelliğine sahiptir.

 

 

 

 

 

 

 

 

BEYAZ BALLIBABA Lamium album

Ballıbabagiller (Lamiaceae) familyasından nemli ve verimli topraklarda yetişen 50-100 cm uzunluğa kadar çıkabilen, gövdesi dört köşeli çok yıllık bir bitkidir Halk arasında akısırgan olarak da adlandırılır. Tarlalarda, gölgelik yerlerde ve çitlerde yetişir. Trabzon ve çevresi, Kop Dağları-Bayburt, Erzurum, Bingöl daglari ve Rize çevrelerinde sıklıkla görülmektedir.

Ballıbaba bitkisinin genç yaprakları yenebilir, salatalarda kullanılabilir veya sebze olarak pişirilebilmektedir. Kaynatılan ve kurutulan çiçekleri bir çok hastalıkta kullanılmaktadır. Kan dindirici özelliği vardır. Kaynatılmış çiçekleri de yara iyileştirici olarak kullanılır.

 

 

 

 

 

 

 

 

SARI ÇİÇEKLİ BALLI BABA Laminum galeobdolon

 

 

 

 

 

 

 

 

EFLATUN ÇİÇEKLİ BALLI BABA Lamium purpureum

 

 

 

 

 

 

 

 

ARI OTU (Faselya) Phacelia tanacetifolia

Hydrophillaceae familyası, Phacelia cinsine ait olan tek yıllık bir bitkidir. Kuzey Amerika orjinlidir. A.B.D.'de Kaliforniya'nın sahile yakın mer'alarında ve Nevada'nın dağ ve tepe eteklerinde doğal olarak bulunmaktadır.

Fazelya, nektar ve polen kaynağı açısından dünyanın en üstün 20 bal bitkisi arasında yer almakta; pek çok ülkede bal arılarının yararlanması için özellikle arılıkların önüne ekimi yapılmaktadır. Bazı Avrupa ülkelerinde ise arı yetiştiricileri kolonilerini gezginci arıcılık sistemi içerisinde fazelya ekili alanlara özellikle taşımaktadırlar. Çok kaliteli balı olan bu bitki, iyi bir mera bitkisi olmasının yanında, yeşil gübre bitkisi ve tıbbi bitki olarak da yetiştirilmektedir.

 

 

 

 

 

 

 

 

TARAK OTU

Tarak otugiller (Dipsacaceae), Dipsacales takımından bir bitki familyasıdır. Bir yıllık, iki yıllık, otsu ve çalımsı türleri içeren 8 cinsi vardır. Anavatanı Afrika, Asya ve Avrupa'dır. Pek çok ülkede olduğu gibi yurdumuzda da özellikle yol kenarlarında ve ormanlarda rastlanan bir bitkidir. Batıcı dikenlerle kaplı gövdesi, gene kendi gibi dikenli iri yapraklar taşır. Bu türün kömeçleri çok eskiçağlardan beri yünlü kumaşlann tüylendirilmesinde kullanılmaktadır.